Yếu tố đầu tiên đặc biệt nguy hiểm đối với sức khoẻ và tính mạng của con người đó là sự tác động của khói. Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, trong thành phần của sản phẩm cháy có chứa từ 50 đến 100 loại hoá chất độc hại khác nhau, phổ biến nhất là cacbon oxit (CO). Nếu nồng độ theo thể tích của nó đạt 0,05% đã gây nguy hiểm đối với tính mạng của con người. Cacbon oxit có khả năng tác dụng với hêmôglôbin cao gấp 200 – 300 so với ôxy, vì vậy khi hít phải CO cơ thể sẽ thiếu ôxy. Khi thiếu ôxy các tế bào sẽ bị tê liệt, suy hô hấp và dẫn đến tử vong. Ở đám cháy, nồng độ cacbon oxit luôn cao hơn giới hạn cho phép nhiều lần, đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong ở đám cháy.

Ngoài ra, ở một số đám cháy còn sinh ra lưu huỳnh oxit, giới hạn nồng độ nguy hiểm của nó đối với con người là 0,05% thể tích. Hyđrôclorua (HCl) trong khói có tác động lớn đến thị giác và hệ thống hô hấp, đặc biệt, nó làm tổn thương niêm dịch của mắt và hệ thống hô hấp, gây ra suy hô hấp, dẫn đến tử vong. Nitơ oxit (NxOy) cũng là một chất rất độc và nguy hiểm đối với con người, giới hạn nồng độ nguy hiểm của nó đối với con người là 0.025% thể tích. Hyđrôxianua (HCN) là một chất rất độc đối với con người và thường gặp ở các đám cháy có các chất cao phân tử (chất dẻo), hyđrôxianua khi hít phải sẽ ngăn chặn không cho ôxy thấm vào mô của tế bào trong cơ thể, làm giảm sự hoạt động của tim gây khó thở. Nếu nồng độ từ 0,02% thể tích sẽ gây tử vong.

Với tính độc hại như vậy, khi mắc kẹt trong phòng có nhiều khói, chúng ta nên hạ thấp người xuống, bò để thoát ra ngoài. Đồng thời, nêncó khăn mặt (được tẩm ướt thì càng tốt) sử dụng để che, bảo vệ cơ quan hô hấp. Khi cháy, khói và khí độc sẽ có chiều hướng di chuyển lên trên nên khi bò sẽ có nhiều không khí sạch hơn để hô hấp và cũng giúp chúng ta quan sát rõ hơn để dễ dàng tìm ra lối thoát nạn.

Một yếu tố khác gây nguy hiểm đối với con người là nồng độ oxy trong môi trường khu vực xảy ra cháy thường thấp hơn nhiều lần so với không khí sạch. Nông độ ôxy không đủ để hô hấp sẽ làm giảm đi rất nhiều khả năng chuyển động của con người, con người sẽ chuyển động chậm lại và khả năng hấp thụ các sản phẩm độc hại của đám cháy tăng lên. Nếu nồng độ ôxy trong không khí thấp hơn 10% thể tích sẽ gây ngất và nếu giảm tới 6% sẽ gây co giật và nếu không kịp thời cấp cứu sẽ chết trong vòng vài phút.

Nhiệt độ cao ở đám cháy cũng là một trong những yếu tố gây nguy hiểm cho con người. Nhiệt độ của đám cháy trong phòng bị cháy rất cao, có thể đạt tới 800-9000C, ở các phòng liền kề với phòng bị cháy cũng có nhiệt độ tương đối cao. Đặc biệt, còn nguy hiểm hơn khi ngọn lửa tác động trực tiếp lên da người, chỉ cần tiếp xúc trực tiếp với lửa trong thời gian ngắn cũng có thể gây bỏng rất nặng.

Ngọn lửa từ đám cháy cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thoát nạn của con người trong đám cháy. Khi thoát nạn, chúng ta có thể gặp một số tình huống nguy hiểm sau:

Mở cửa phòng để thoát nạn và bị lửa táp vào người. Trong trường hợp này, để đảm bảo an toàn cần: kiểm tra nhiệt độ cửa trước khi mở (dùng mu bàn tay). Sau khi kiểm tra xong, cảm thấy an toàn, từ từ mở hé cửa, lợi dụng cánh cửa làm tấm lá chắn để bảo vệ. Cúi thấp người xuống sát mặt đất, quan sát vào bên trong xem có đủ điều kiện an toàn để thoát nạn hay không.

Trong quá trình thoát nạn, đột nhiên có lửa tạt ra ngoài, cản trở đường thoát nạn. Trong trường hợp này, nếu không còn đường thoát nạn nào khác, nên lấy áo khoác hoặc chăn có tẩm ướt trùm vào người rồi băng qua chỗ có lửa tạt.

Trong quá trình thoát nạn, quần áo bị bắt lửa. Trong trường hợp này, tuyệt đối không được chạy tiếp, mà hãy dừng lại, lấy tay che các bộ phận trên mặt, nằm xuống đất, lăn qua lăn lại cho đến khi nào đám cháy được dập tắt thì thôi.

Để thoát nạn một cách an toàn trong đám cháy, cần phải thấy rõ các biển và tín hiệu chỉ dẫn lối, đường thoát nạn. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp ở đám cháy, khả năng quan sát của con người bị hạn chế do khói hoặc cấu kiện xây dựng sụp đổ che khuất tầm nhìn. Khi mất tầm nhìn, chuyển động có tổ chức của người sẽ bị phá hủy, sự rối loạn bắt đầu xuất hiện. Tùy thuộc vào đặc điểm tâm lý, khả năng của bản thân, mỗi người sẽ chọn cho mình một cách riêng để thoát nạn. Khi gặp các yếu tố của đám cháy, đặc biệt là khói, tâm sinh lý của con người sẽ bị thay đổi. Khói gây ảnh hưởng xấu tới mắt, làm giảm tầm nhìn và khả năng quan sát. Nhìn thấy khói, như bản năng, con người sẽ tìm mọi cách để thoát khỏi vùng khói, ngay cả trong trường hợp vùng khói không đậm đặc và độ nguy hiểm không cao.

Trong trường hợp không thể nhìn thấy biển, tín hiệu chỉ dẫn lối thoát nạn, nên đi theo men tường sẽ tìm thấy lối ra, hoặc trong trường hợp khi đi men theo tường có bị mắc kẹt lại trong đám cháy thì sẽ dễ dàng hơn cho lực lượng chữa cháy tìm kiếm người bị nạn.

Sụp đổ cấu kiện xây dựng là một trong những hiện tượng xảy ra ở đám cháy. Nó đe dọa lớn đến tính mạng của người kẹt lại trong đám cháy cũng như lực lượng chữa cháy đang dập tắt đám cháy trong tòa nhà. Cấu kiện xây dựng sụp đổ sẽ làm cản trở, thu hẹp, làm mất đường và lối thoát nạn.

Một yếu tố nguy hiểm cuối cùng ở đám cháy đối với con người cần phải kể đến đó là hiện tượng tâm lý hoảng loạn, Khi hoảng loạn mọi người chen lấn, xô đẩy nhau, ai cũng muốn thoát ra trước gây tắc nghẽn đường thoát nạn. Trong trạng thái hoảng loạn, con người sẽ mất hết khả năng định hướng và nhận định tình hình, họ sẽ chuyển động hỗn loạn, đôi khi xô đẩy, dẫm đạp lên nhau gây tai nạn và không thể thoát ra khỏi nơi nguy hiểm. 

PV