Va đập thủy lực là hiện tượng thay đổi áp suất đột ngột khi vận tốc của dòng chảy tăng giảm đột ngột. Chất lỏng đang chuyển động với vận tốc lớn trong ống, nếu đóng khóa lại một cách đột ngột thì áp suất trong dòng chảy (trước tiên tại vị trí sát khóa) sẽ tăng vọt lên, đó là hiện tượng va đập thủy lực dương. Ngược lại, nếu chất lỏng trong ống đang ở trạng thái tĩnh dưới áp suất lớn, ta mở khóa đột ngột làm chất lỏng đột nhiên chuyển động với vận tốc lớn, áp suất trong dòng chảy (trước tiên ở vị trí sát khóa) sẽ tụt hẳn gây hiện tượng va đập thủy lực âm.

Thực tế, đối vối các đường ống cấp nước trong hệ thống cấp nước sinh hoạt, sản xuất hoặc đường ống trong hệ thống cung cấp nước chữa cháy cố định đều được lắp đặt các thiết bị nhằm hạn chế và khắc phục hiện tượng va đạp thủy lực như: van giảm áp, van xả áp, giếng, bình điều tiết…

Tuy nhiên, trong công tác chiến đấu của lực lượng Cảnh sát PCCC, các hệ thống truyền nước máy bơm, đường vòi chưa được trang bị thiết bị điều tiết này. Bên cạnh đó, cán bộ chiến sĩ khi làm nhiệm vụ sử dụng lăng, vòi, xe, máy bơm chữa cháy tham gia chữa cháy do chưa hiểu về hiện tượng va đập thủy lực, đồng thời, một phần do tính chất công việc khẩn trương nên thường không thực hiện đúng quy trình, thao tác sai, tạo điều kiện phát sinh hiện tượng va đập thủy lực như trên, dẫn đến sự cố vỡ vòi, vỡ đường ống thường xuyên xảy ra.

Hiện nay, lực lượng Cảnh sát PCCC thường được trang bị các loại vòi chữa cháy được làm bằng vật liệu là vòi vải trắng cao su, có áp lực làm việc khoảng 10-16 Bar, thậm chí có loại có thể chịu được áp suất lên đến 50 Bar. Song, trong quá trình sử dụng, lớp vải bên ngoài bị ngâm nước lâu, phơi rửa nhiều lần, phơi nắng nhiều nên mục dần; lớp cao su bên trong rạn nứt, không có khả năng chịu lực, tính đàn hồi giảm. Khi làm việc với áp suất thay đội đột ngột, xảy ra hiện tượng va đập thủy lực, sẽ dễ dàng gây bục, vỡ vòi.

Để tránh hiện tượng này xảy ra trên đường vòi chữa cháy, cần chú ý một số vấn đề sau:

- Phải tuân thủ theo quy định của Điều lệnh chữa cháy của lực lượng Cảnh sát PCCC: Trong triển khai vòi chữa cháy, đường vòi chính cần triển khai đường vòi có đường kính lớn (d=66 mm, d=77 mm), đường vòi nhánh tùy thuộc vào yêu cầu về lưu lượng và cột áp chữa cháy. Vì đối với đường vòi có đường kính càng lớn thì vận tốc dòng chảy càng nhỏ, do tăng áp tỷ lệ với giảm vận tốc. Khi triển khai vòi chữa cháy trong điều kiện cho phép cần phải ngắn nhất, tuy nhiên cần tránh các vị trí có độ dốc cao, đặc biệt đoạn vòi ở gần bơm, tránh đề không khí lọt vào đường vòi hoặc tạo môi trường chân không trong đường vòi nhằm khử va đập hoặc giảm bớt cường độ va đập.

- Phải tuân thủ chiến thuật chữa cháy nhà cao tầng, có sử dụng nhiều ba chạc. Khi thu hồi phương tiện, đối với đường vòi chữa cháy các đám cháy có vị trí cao, khóa đường vòi cần khóa lần lượt từ vị trí cao nhất (gần lăng chữa cháy) xuống thấp dần (qua các ba chạc) đến bơm, nhằm giảm áp lực cột nước, giảm cường độ va đập thủy lực.

- Thiết kế, lắp đặt thiết bị xả áp ở đầu lăng chữa cháy để tránh hiện tượng va đập thủy lực làm hỏng lăng khi đóng, mở khóa lăng. Khi đóng, mở các khóa, van trên đường vòi; tăng, giảm áp cửa xe, máy bơm phải thực hiện thao tác một cách từ từ, tránh thao tác đột ngột.

- Đối với các đường ống, vòi có áp lực lớn cần thiết kế các van kiểu xoay, không thiết kế các van đóng, mở tức thời. Dùng những thiết bị tự động tháo chất lỏng trên đường ống thuộc hệ thống cung cấp nước chữa cháy ra khi áp suất vượt ngưỡng giới hạn cho phép của đường vòi (van giảm áp, xả áp…).

Do vậy, để tránh những rủi ro do vỡ vòi làm gián đoạn quá trình chữa cháy. Trong quá trình sử dụng vòi chữa cháy, lực lượng dân phòng, lực lượng PCCC cơ sở, lực lượng PCCC chuyên ngành cần thực hiện đúng và đầy đủ các lưu ý trên.

Ngọc Bảo (P9)