Vậy mà, tình hình cháy, nổ vẫn diễn ra ngày càng phức tạp và nghiêm trọng thêm, gây thiệt hại lớn về tài sản và thậm chí trả giá quá đắt cho tính mạng, đặc biệt số vụ cháy tại khu dân cư chiếm hơn 70% trên tổng số vụ cháy trong thời gian qua. Câu hỏi đặt ra nhức nhối là: trách nhiệm các cơ quan chức năng với công tác PCCC nói chung và việc nâng cao ý thức của người dân trong công tác PCCC nói riêng như thế nào? Vì sao người dân còn chủ quan, lơ là với công tác PCCC? Phải chăng công tác “dân vận PCCC” còn nhiều bất cập?
Chuyện “dân vận PCCC” tưởng như dễ mà không hề đơn giản. Đó đâu chỉ là chuyện ở các địa phương, tỉnh lẻ xa xôi, những nơi được xem như trình độ dân trí còn thấp, nhận thức của người dân còn xa vời trong công tác PCCC mà ngay giữa địa bàn Thủ đô Hà Nội, đây là vấn đề còn nhiều nhức nhối.
Ấy là câu chuyện khu phố tôi ở. Nơi những dãy nhà tập thể đã xuống cấp trầm trọng, phần lớn dân cư là công chức nhà nước, trình độ dân trí có thể được xem là “cao” trên địa bàn Thủ đô này. Nhưng đề cập đến công tác PCCC với họ thì thật là “gay”.
Đốt rác, đốt than tổ ong, đốt vàng mã, sử dụng gas, điện, lửa trần nấu nướng, hàn xì sửa chữa…là chuyện “thường ngày ở huyện”. Nhưng ít ai quan tâm tới công tác PCCC. Nếu có nhắc nhở họ thì chỉ nhận được một câu chẹp miệng: “Ôi dào! Đã cháy đâu mà lo!...”
Cơ mà không lo sao được khi người dân còn tư tưởng “mất bò mới lo làm chuồng” như thế nhỉ? Mặc họ thờ ơ, chính quyền địa phương, lực lượng Cảnh sát PCCC quản lý địa bàn vẫn không ngừng nỗ lực tuyên truyền, vận động nhân dân dưới mọi hình thức nhằm hạn chế tối đa những nguy cơ cháy, nổ. Bắt đầu từ những bản tin 15 phút mỗi ngày hai đận sáng và chiều phát trên chiếc loa phường, nhắc nhở người dân nâng cao ý thức PCCC cũng như cách xử lý các tình huống khi cháy, nổ xảy ra. Thế nhưng tựa hồ như chỉ “nước đổ lá khoai”, việc của ai chỉ lo nhà nấy, cái tư tưởng “cháy nhà hàng xóm bình chân như vại” vẫn còn tồn tại trong nhận thức ấu trĩ, trong tư duy ích kỷ hẹp hòi của một bộ phận không nhỏ người dân ở nơi này.
Cho đến một ngày đầu năm 2011, một vụ cháy xảy ra trên tầng 4 của dãy nhà B1 khu tập thể nơi tôi ở. Hai ông bà cụ già trên 80 tuổi đun nước quên tắt bếp và cháy xảy ra. Khói bốc mù mịt cả tòa nhà, tiếng la hét kêu cứu náo loạn cả khu phố. Phút chốc thôi, Đội PCCC Bắc Từ Liêm đã có mặt tại hiện trường với 4 xe chữa cháy. Những người lính chữa cháy khẩn trương, vội vã lao vào khói, lửa cứu người, cứu tài sản và khẩn trương phun nước chữa cháy. Thế mà chủ nhà dứt khoát không cho họ tiếp cận hiện trường chữa cháy vì sợ “mất của”, người dân tự lao vào nhà để thu gom tài sản của mình vận chuyển ra ngoài mà không ý thức được hiểm nguy. Buồn lòng hơn, một bộ phận không nhỏ người dân ra cản đường không cho xe chữa cháy tiếp cận vì họ sợ không có đủ tiền trả cho lực lượng Cảnh sát PCCC. Họ nghĩ rằng, mỗi chiếc xe chữa cháy họ phải “trả công” cho lính chữa cháy ít nhất là 5 triệu đồng chứ không phải ít đâu. Chuyện hôm ấy thật đau đầu lắm lắm, bà hàng xóm tất tả chạy vào gọi tôi tới nơi, giải thích mãi dân phố tôi mới hiểu rằng, chữa cháy là trách nhiệm của lực lượng Cảnh sát PCCC và dân không phải trả tiền cho họ. Ấy thế mà họ cũng chưa tin đâu, chỉ đến khi tôi cam kết rằng nếu phải trả tiền thì tôi sẽ là người chịu trách nhiệm, họ mới nhường đường cho xe chữa cháy đến hiện trường…
Ngẫm thì họ cũng đáng thương khi suốt ngày quẩn quanh với cơm áo gạo tiền mà ít quan tâm tới sự an nguy của mình và cộng đồng khi cháy, nổ. Tôi đem chuyện ấy bàn với bác Tổ trưởng dân phố nhờ bác tổ chức các cuộc họp tổ dân phố và dành mỗi buổi chừng 30 phút thôi để tôi có thể nói với người dân khu phố tôi về công tác PCCC. Thế nhưng đáng buồn thay, thực trạng sinh hoạt ở các tổ dân phố hiện nay là gì? Họ chỉ quan tâm tới việc thu quỹ, các khoản đóng góp của dân là chính chứ mấy ai quan tâm tới công tác tuyên truyền và vận động dân đâu. Vì thế mỗi buổi họp dân phố ấy chưa được 20% số hộ gia đình có mặt…
Rồi mỗi khi xảy cháy ở đâu, dân lại ngồi “chém gió phần phật”: lực lượng PCCC sao mà kém thế nhỉ? Sao không phá tường xông vào? Sao không phun nước cách này, cách kia… Cứ như họ đã từng “xông pha” nơi “biển lửa” nên dạn dày kinh nghiệm lắm lắm. Cho đến một đêm trời nắng nóng, khu chợ gần phố tôi phát hỏa vì một hộ kinh doanh quên tắt chiếc quạt điện khi về để xảy ra chập cháy. 14 ki ốt bị thiêu trụi, thiệt hại hàng tỷ đồng. Rất may là lực lượng Cảnh sát PCCC Bắc từ Liêm đã có kịp thời có mặt tại hiện trường khống chế cháy lan sang các quầy hàng bên cạnh, bảo vệ an toàn cho cả khu chợ. Dân phố tôi được phen hú hồn hú vía vì trời nóng, gió to, nếu lửa bén sang các khu tập thể cũ gần đó trong đêm thì hậu quả thật khôn lường… Sau đận ấy, người dân đã phần nào chú ý đến chiếc loa phường ra rả mỗi ngày hai đận, sáng và chiều về công tác PCCC…
Nhưng lực lượng chức năng (chính quyền sở tại và Cảnh sát PCCC) thì lúc nào cũng lo ngay ngáy. Làm sao để công tác PCCC thẩm thấu sâu vào trong ý thức của mỗi người dân, để họ tự giác chấp hành các quy định an toàn cháy, nổ, giữ an toàn cho chính mình và mọi người xung quanh là câu chuyện cần bàn. Cuối năm Bính Thân, ngấp nghé thềm Đinh Dậu, thời điểm được xem là tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao nhất trên toàn quốc. Chính quyền địa phương và Cảnh sát PCCC đồng loạt ra quân tuyên truyền, vận động nhân dân trên địa bàn chấp hành quy định này. Cuộc họp Tổ dân phố được tổ chức khẩn trương. Bác Tổ trưởng dân phố đi đến từng hộ dân gửi giấy mời mọi người đến họp để nghe cán bộ PCCC hướng dẫn, tuyên truyền miễn phí về công tác PCCC, đảm bảo an toàn trong dịp Tết Nguyên đán Đinh Dậu. Ấy thế mà cuộc họp diễn ra chỉ có “lèo tèo” vài người đến dự. Chính quyền địa phương phải hoãn lại buổi họp và thay đổi phương pháp vận động dân vào một buổi họp khác. Thù lao cho mỗi người dân đến nghe tuyên truyền PCCC buổi tối hôm đó 1 giờ là 20 nghìn đồng. Ấy thế mà cũng chỉ được có 30 người trên gần 100 hộ dân trong khu dân cư có mặt tại buổi họp…Đáng buồn thay!...
Phương án tuyên truyền mới được triển khai ngay. Dân không đến nghe thì cán bộ PCCC phải đến từng nhà tuyên truyền và vận động dân trong công tác PCCC này để đảm bảo an toàn cho nhân dân vui đón Tết. Thế là mỗi ngày cứ khoảng 8 giờ tối, các bộ tuyên truyền lại rong ruổi trên từng khu phố, đến từng nhà với chiếc loa phường nhắc đi nhắc lại khẩu hiệu: “Chú ý phòng cháy, an ninh, an toàn, không vứt rác, không đốt than, hãy gọi cứu hỏa 114 khi có cháy”. Chẳng biết những lời nhắc nhở ấy của cán bộ PCCC thấm đến dân được bao nhiêu khi đó là giờ mỗi nhà chiếc tivi đang vặn Volume hết công suất các chương trình hài Tết, ca nhạc vui xuân hay phim truyện, bóng đá… Mấy ai quan tâm đến cái khẩu hiệu khô khan và nhàm chán đó dù nó mang lại sự an toàn cho chính họ?...
Thời gian vẫn thấm thoát trôi, khu phố tôi vẫn bình yên chưa xảy ra cháy, nổ nghiêm trọng. Nhưng ai biết rồi đây hỏa hoạn có thể viếng thăm bất cứ lúc nào khi người dân còn thờ ơ với công tác PCCC. Một đốm lửa nhỏ có thể sẽ trở thành biển lửa, nếu như 10 phút ban đầu khi đám cháy mới phát sinh ta không dập tắt hoặc khống chế kịp thời thì hậu quả thật khôn lường. Bởi vậy, hơn lúc nào hết cần nâng cao ý thức về công tác PCCC ở mọi lúc, mọi nơi, đó không chỉ là trách nhiệm của chính quyền địa phương, của lực lượng Cảnh sát PCCC mà trước hết phải từ nhận thức và ý thức của mỗi cá nhân, công dân đối với cộng đồng này. Chỉ khi người dân thực sự ý thức, chung tay trong công tác PCCC thì công tác PCCC mới thực sự hiệu quả, mới không còn những sự cố đáng tiếc xảy ra…■
Dương Thiên Hương