Ông kể, năm 1963, lực lượng Cảnh sát PCCC mới 3 tuổi đã cùng quân dân cả nước đánh trả quyết liệt máy bay Mỹ xâm lược. Không ngày nào, Cảnh sát PCCC không phải xuất quân. Có ngày dăm ba lần. Lực lượng PCCC Quảng Ninh lúc đó còn rất mỏng, mới chỉ có hơn 20 cán bộ, chiến sỹ, phương tiện, khí tài chỉ là 2 chiếc ôtô đặc chủng, mỗi xe chở được 2m3 nước nhưng anh em đều hoàn thành tốt nhiệm vụ. “Bây giờ nghĩ lại thấy đúng là đánh giặc chủ yếu bằng tinh thần. 2m3 nước thì thấm tháp gì. Khi lắp xong vòi, mở van, nước đã rơi vãi gần hết.” Ông tâm sự.
Chiến tranh phá hoại của Mỹ bằng máy bay ngày càng ác liệt. Kho tàng, nhà cửa, công sở, nhà máy... đều bị máy bay Mỹ bắn phá. Lực lượng Cảnh sát PCCC Quảng Ninh phát triển nhanh. Các địa phương: thị xã Hòn Gai (nay là Thành phố Hạ Long); thị xã Cẩm Phả, Uông Bí, huyện Tiên Yên, Yên Hưng đều thành lập Đội PCCC, với lực lượng hơn 10 người, mỗi đội được trang bị 1 xe đặc chủng.
Trong cuộc chiến tranh phá hoại của Đế quốc Mỹ ở miền Bắc, lực lượng Cảnh sát PCCC Quảng Ninh chúng tôi khi đó đã không quản ngại khó khăn, gian khổ, vượt qua những thử thách ác liệt, lập nhiều chiến công góp phần cùng quân và dân Quảng Ninh đánh thắng các cuộc chiến tranh phá hoại, bảo vệ tài sản nhà nước, tính mạng, tài sản của nhân dân, bảo vệ công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của tỉnh. Một trong những chiến công nổi bật của lực lượng PCCC Quảng Ninh thời kỳ ấy là trận chữa cháy 4 sà lan chở dầu trên Vịnh Hạ Long.
Ngày 01/8/1966, nhiều tốp máy bay Mỹ bắn phá điên cuồng thị xã Hòn Gai; phát hiện một điểm ngoài khơi Vịnh Hạ Long khói đen bốc lên cuồn cuộn. Đội Chữa cháy Hòn Gai nhận định là có tàu chở xăng dầu bị trúng đạn bốc cháy. Được sự nhất trí của lãnh đạo Ty Công an và Hội đồng Phòng không thị xã, Đội cử tôi, khi đó mới mang cấp bậc Hạ sỹ trưng dụng 01 tàu kéo và 02 thủy thủ của Trạm Vận tải Đường sông ra trinh sát nơi có đám cháy trong khi máy bay Mỹ vẫn quần đảo điên cuồng. Tàu về đến bến, tôi báo cáo “4 sà lan chở dầu của Công ty 202 Hải Phòng đang đậu ngoài Cửa Dứa cách bờ khoảng 8km trúng rốc két bốc cháy. Mỗi sà lan chở 270 tấn dầu chứa trong 6 khoang riêng biệt, dầu trong khoang này không thể cháy sang khoang khác. Ngọn lửa đang bốc cháy dữ dội ở các lỗ bục và cháy lan trên mặt biển tạo thành một vùng biển lửa”. Nắm được tình hình, Đội đã lập kế hoạch báo cáo lãnh đạo Công an thị xã; được sự chỉ đạo của Ủy ban Hành chính, Hội đồng Phòng không, sau khi chuẩn bị lực lượng, phương tiện chữa cháy, thức ăn dự trữ, đội đã khẩn trương xuống tàu đi làm nhiệm vụ với quyết tâm cao nhất. Khi đến nơi, đồng chí Nguyễn Bá Nao – Đội trưởng cùng tôi và 3 đồng chí: Cường, Dũng, Khánh, thống nhất kế hoạch sử dụng tổng hợp các biện pháp để dập tắt nhanh đám cháy, hiệu quả ở từng sà lan từ D3 đến D11, D12 và D14. Đội đã dùng máy bơm BJ 23 Trung Quốc hút nước liên tục cho 2 lăng A phun tia nước đặc cắt chân ngọn lửa ở các lỗ bục trên mặt boong, thành sà lan, đồng thời làm mát vùng cháy. Sử dụng bạt, áo Amiang bịt các lỗ thủng nhằm ngăn dầu tiếp tục tràn ra và để làm ngạt vùng cháy, đồng thời phun nước làm mát cán bộ, chiến sỹ. Sau khi đã dập tắt được lửa các sà lan tiếp tục được làm mát và đưa ra khu vực an toàn để tránh cháy trở lại và máy bay Mỹ bắn phá. Trong điều kiện phương tiện chữa cháy thô sơ, thiếu thốn nhưng với tinh thần dũng cảm, sáng tạo, sau một ngày đêm chiến đấu ngọn lửa đã được dập tắt.
Hôm sau, 4 sà lan trên tiếp tục bị máy bay Mỹ bắn phá khiến 2 chiếc bốc cháy. Nhận được lệnh, Đội Chữa cháy Hòn Gai tiếp tục lên đường cứu chữa trong lúc máy bay địch liên tục bay lượn, bắn phá trên đầu. Trong lúc đang cứu chữa, một khoang dầu từ chiếc sà lan phát nổ khiến chiếc lăng chữa cháy rơi xuống biển, trong khi dầu loang ra bốc cháy khắp mặt biển. Với tinh thần mưu trí, dũng cảm, sáng tạo, các đồng chí trong Đội đã dùng dụng cụ khuấy nước làm giãn lửa trên mặt biển để cho tôi lặn xuống mò được chiếc lăng để tiếp tục chữa cháy. Cuộc chiến đấu giành giật với ngọn lửa kết thúc thắng lợi, cứu được 4 sà lan với trên 700 tấn dầu.
Ngày đó, nhu cầu dầu cho sản xuất, cho chiến đấu đều do các nước XHCN viện trợ, xăng dầu được ví như máu. Sau trận ứng cứu dầu đầy dũng khí và hiệu quả ấy, ngày 01/1/1967, Đội PCCC thị xã Hòn Gai được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, 5 đồng chí trong đội (trong đó có tôi) cũng được khen thưởng kịp thời. Khi đọc tờ trình, Bác Hồ bảo, Hòn Gai nằm bên bờ Vịnh Hạ Long vừa xinh đẹp, vừa anh hùng, nơi ấy, ngày 05/8/1964, quân và dân ta đã đánh thắng trận đầu, bắn cháy máy bay Mỹ, tên giặc lái Mỹ đầu tiên Anvaret bị bắt sống trên miền Bắc, sao không gọi là Đội PCCC Hạ Long? Đội PCCC thị xã Hòn Gai đã được Bác Hồ đổi tên là Đội PCCC Hạ Long, từ đó và sau này là lực lượng nòng cốt của Cảnh sát PCCC Quảng Ninh.
Năm 1968, kho đạn của tỉnh đội sơ tán ở xã Sơn Dương, huyện Hoành Bồ, bị trúng bom Mỹ, đạn nổ ầm ầm. Xung quanh, gần kho đạn còn rất nhiều khí tài, quân trang, quân dụng. Có thể nói, phần lớn vốn liếng quân sự của tỉnh đội tập trung ở đây. Nếu không được cứu chữa kịp thời, thiệt hại và hậu quả thật khó lường, trong khi máy bay Mỹ vẫn bắn phá ác liệt. Đội PCCC với tên gọi mới, do Bác Hồ đặt: “Đội PCCC Hạ Long”, đã dũng cảm lao thẳng xe vào nơi lửa cháy, đạn nổ và mặc cho máy bay Mỹ đang gầm rú trên đầu, chữa cháy liên tục 3 giờ và đã chiến thắng “giặc lửa”.
Một trận ứng cứu khác không kém phần nguy hiểm là vụ cứu nơi tập kết tên lửa ở Tràng Bạch, Đông Triều. Trước đó 7 quả đã nổ, 3 quả đang cháy. Tất cả những người không có nhiệm vụ, kể cả chuyên gia Liên Xô, đã phải sơ tán thật xa.
Trận ứng cứu ấy, chúng tôi đã phối hợp đơn vị PCCC thị xã Uông Bí đã cứu được 22 quả tên lửa. Lửa tắt, chuyên gia Liên Xô chạy về, dang tay ôm chặt chúng tôi, miệng liên tục: “Kharaxô! Kharaxô!” (Tốt! Tốt). Sau trận ứng cứu dũng cảm và hiệu quả, Đội Cảnh sát PCCC thị xã Uông Bí được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công.
Năm 1975, tôi được sự phân công của cấp trên là Phó đoàn tiếp quản Sở Cứu hỏa Đô Thành Sài Gòn. Ở một cương vị và môi trường công tác mới nhưng niềm vinh dự, tự hào về đơn vị PCCC đầu tiên đã cho tôi sự trưởng thành, tình yêu và lòng đam mê nghề nghiệp – Đội PCCC Hạ Long anh hùng mãi luôn trong tâm trí tôi, là động lực cho tôi vững bước trên mặt trận chống giặc lửa ở bất cứ nơi nào.
Tôi càng tự hào hơn khi đơn vị anh hùng ấy tiếp tục lập thêm chiến công Vàng Danh, một dấu son chói ngời cho lịch sử của lực lượng. Tháng 3/1985, do sự bất cẩn của công nhân, khoảng 10m3 gỗ chống lò ở mỏ Vàng Danh bị cháy. Khi phát hiện được thì lửa đã cháy vào vỉa than. Lực lượng Cảnh sát PCCC Hạ Long gồm 30 chiến sỹ, 3 xe đặc chủng được lệnh ứng cứu. Bộ Công an điều động thêm lực lượng của Công an Hải Phòng, Hải Dương, Hà Nội, Hà Bắc, Hà Tây... Sau nhiều ngày, khu vực cháy ngập ngụa khí oxit cacbon, nồng độ ở mức nguy hiểm. Chỉ hít phải một lượng rất nhỏ là lập tức bị ngộ độc khí CO2 và nguy hiểm đến tính mạng ngay. Đến ngày thứ 8, đơn vị phải dùng biện pháp đánh sập nơi chứa gỗ, xúc hàng trăm mét khối đất đá, tạo khoảng trống rồi bơm hơn 3.000m3 nước vào mới dập tắt được nguồn gốc gây cháy. Vụ ấy được gọi là 10 ngày đêm chiến đấu với khí độc, với lửa. Mỏ Vàng Danh được cứu khỏi tổn thất một nguồn tài nguyên quý giá.
Đã 55 năm trôi qua, tiếp nối truyền thống của các thế hệ cha anh đi trước, lực lượng Cảnh sát PCCC Quảng Ninh dưới sự lãnh đạo chỉ đạo trực tiếp của Bộ Công an, Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự phối hợp của các sở, ban, ngành, đoàn thể, các cơ quan, đơn vị, cùng với sự ủng hộ của nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã không ngừng phát triển và trưởng thành về mọi mặt, từng bước vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đảm bảo an toàn PCCC tài sản nhà nước, tính mạng, tài sản của nhân dân, góp phần giữ vững an ninh trật tự phục vụ đắc lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ vùng Đông Bắc Tổ quốc. Xứng đáng với danh hiệu anh hùng và tên gọi đã vinh dự được Bác Hồ trao tặng.
Trần Hồng Minh (Ghi theo lời kể của đồng chí Đoàn Văn Vinh
Nguyên Phó đoàn tiếp quản Sở Cứu hỏa Đô Thành Sài Gòn).