Sinh ra và lớn lên ở vùng đất Bắc ngàn năm văn hiến, đã từng được đón rất nhiều cái Tết giá lạnh của mùa Đông đặc trưng, nên khi được những chiến sỹ PCCC Long An giới thiệu về phong tục đón Tết miền Tây, tất cả các phóng viên trong đoàn công tác chúng tôi đều không khỏi thích thú. Qua lời giới thiệu của các anh, những phong tục và nét văn hóa khác nhau của mỗi vùng miền càng hiện lên rõ nét, thu hút sự tò mò, thú vị của chúng tôi. Cũng như các vùng miền khác, lễ cúng Tết ở miền Tây mở đầu bằng cúng ông Công ông Táo. Nghi thức cúng Táo quân chầu trời như là một phong tục không thể thiếu ở bất cứ đâu trên mảnh đất Việt Nam, với ý nghĩa tiễn đưa các Táo quân về họp cung đình để báo cáo kết quả trần gian sau một năm làm ăn sinh sống. Nhưng điều làm chúng tôi ngạc nhiên hơn cả là nếu như người miền Bắc đã quá quen thuộc với việc chuẩn bị những chú cá chép khỏe mạnh để cúng theo Táo quân thì ở miền Nam lẫn miền Tây không hề có phong tục này. Người dân chỉ thành kính làm mâm cơm cúng các ông rồi đốt tiền vàng chứ không hề có màn thả cá chép như vùng Bắc Bộ.

Mâm ngũ quả miền Bắc bao giờ cũng có chuối, bưởi, như mặt đất ôm lấy bầu trời, thì theo lời những người chiến sỹ Cảnh sát PCCC ở miền Tây lại không bao giờ có chuối. Bởi theo người dân nơi đây, trong phát âm, từ “chuối” dễ liên tưởng đến sự nguy khó nên người dân kiêng bày. Vì vậy, người dân bày mâm ngũ quả theo cách phát âm mang ý nghĩa sung túc, ấm no gồm các loại quả như: dừa, đu đủ, xoài, mãng cầu, dứa, dưa hấu...

Khác nữa là, người dân miền Bắc đón Tết với bánh chưng, dưa hành, thì ở các tỉnh miền Tây và miền Nam, người dân đều gói bánh Tét đón Xuân sang. Nếu như đặc sản Tết của người miền Bắc là bánh chưng lá dong xanh vuông vức như bầu trời ôm đủ vạn vật bên trong thì thức bánh Tết của người miền Tây lại phong phú hơn nhiều. Nào bánh ít, bánh phồng, bánh tráng, bánh cúng... nhưng tiêu biểu nhất, đặc sắc nhất phải nói đến là bánh tét lá cẩm với màu tím đẹp đẽ. Những đòn bánh tét nếp cẩm gói trong lá xanh thơm ngon đã trở thành thứ không thể thiếu mỗi độ Xuân về ở miền Tây. Nhiều người khéo tay và cầu kỳ, còn có thể sắp xếp nhân bánh để khi bánh chín cắt ra thành con chữ ý nghĩa. Trong dịp ngày Xuân, những đòn bánh tét tặng nhau là món quà bình dị mà mang lời chúc tốt đẹp với triết lý nhân sinh cao cả, tượng trưng cho sự yêu thương, đùm bọc lẫn nhau.

Vừa đưa chúng tôi đi thực tế tại các cơ sở, Trung tá Võ Văn Văn – Đội trưởng Đội kiểm tra Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH – Công an tỉnh Long An vừa chia sẻ với chúng tôi về cái Tết của các anh em lính chữa cháy miền Tây: mỗi năm, từ 24 Tháng Chạp trở đi, không khí Tết lại bao trùm cả đơn vị. Các cán bộ, chiến sỹ trẻ tập trung gói bánh Tét rồi cùng luộc bánh rất vui. Những ngày Xuân về, trong đơn vị vẫn giữ chế độ trực luân phiên để đảm bảo an toàn PCCC cho nhân dân vui Tết và sẵn sàng ứng trực khi cần. Đêm Giao thừa, các anh em trẻ ngồi bên nhau ăn bánh kẹo, ăn mứt. Người miền Tây khéo tay lắm, dịp Tết đến phụ nữ miền Tây thường trổ tài làm biết bao loại mứt từ cây trái quanh nhà như: mứt dừa, mứt xoài, mứt đu đủ, mứt bí, mứt mãng cầu, mứt chùm ruột... Anh em cùng nhâm nhi mứt bánh, uống một ly rượu vang, xem những chương trình đón Xuân sang và cùng nhận lời chúc mừng năm mới của lãnh đạo đơn vị. Đó là một cái Tết truyền thống của lực lượng PCCC nói chung và cũng đã trở thành thói quen của lính PCCC Long An nói riêng từ bao năm nay.

Chuyến xe công tác trở tôi đi qua nhiều nơi khác nhau. Dù mới chuẩn bị bắt đầu vào tháng 12, nhưng rất nhiều hàng rong đã bày bán bánh Tét như một dấu hiệu Xuân về ở miền Tây Nam Bộ. Quan sát chúng tôi đã thấy thấp thoáng đây đó một vài nơi bán mai. Những chậu mai vàng – thứ hoa đặc trưng mùa Xuân của địa phương được người dân chăm chút khoe sắc rực rỡ hơn cả màu nắng khiến chúng tôi không khỏi có những phút liên tưởng trộm nhớ về những cành đào chúm chím trong gió lạnh phương Bắc.

Những người lính chữa cháy miền Tây Nam Bộ cũng giới thiệu với chúng tôi về chợ nổi trên sông. Đây quả là một thứ văn hóa đặc trưng mà không vùng miền nào có được. Xưa nay vùng Đồng bằng Sông Cửu Long vốn được khắp nơi biết đến với mạng lưới sông ngòi kênh rạch dày đặc. Vì vậy, việc buôn bán bằng các phương tiện vận tải thủy vô cùng tấp nập, nhộn nhịp. Những cái tên như: Chợ nổi Cái Bè (Tiền Giang), Long Xuyên (An Giang), Cái Răng, Phong Điền (TP Cần Thơ), Ngã Bảy Phụng Hiệp (Hậu Giang), Ngã Năm (Sóc Trăng), Măng Thít, Trà Ôn (Vĩnh Long)… là những chợ nổi nức tiếng xa gần khiến chúng tôi như "hoa" lên sau khi được giới thiệu vì sự đa dạng, phong phú ở nơi đây. Người buôn, kẻ bán lẫn người mua đều sử dụng ghe, thuyền hoặc xuồng để đi lại. Nghe người dân nơi đây kể, ngày xưa, người ta sử dụng xuồng ba lá, năm lá hoặc ghe tam bản để thông thương. Giờ thì có thêm tắc ráng, có ghe máy để thuận tiện đi lại. Kể cũng thú vị khi hàng trăm chiếc ghe, xuồng, thuyền trên sông len lỏi qua lại, vậy mà chẳng bao giờ va quệt phải nhau.

Dù được tổ chức trên sông, nhưng chợ nổi hầu như không thiếu một mặt hàng nào, từ cây kim, sợi chỉ cho đến các loại thực phẩm, đồ gia dụng. Nhưng có lẽ, điều làm chợ nổi thu hút du khách nhất đó là bởi đủ loại nông sản, thủy sản, hoa quả, bánh trái miệt vườn, những sản vật địa phương chất chứa trong mỗi chuyến ghe, thuyền đầy ắp của thương lái. Tìm hiểu, chúng tôi được biết mỗi chợ nổi lại có những đặc điểm riêng. Chợ nổi Cái Răng ngày Xuân là những ghe thuyền lủng lẳng cây trái đủ loại màu sắc đong đưa mời gọi khách. Chợ nổi Long Xuyên thu hút với biết bao nông sản, hoa trái nhiều không đếm xuể giao dịch suốt cả ngày. Chợ nổi Cái Bè lại mang một vẻ đẹp thấm đẫm chất miệt vườn. Trong khi đó, chợ nổi Phụng Hiệp lại cuốn hút du khách bởi những món ăn nổi tiếng được chế biến từ rắn, các loại rượu rắn và các loại rùa, ba ba, tắc kè, kì đà… Tới chợ nổi, sẽ không thể cưỡng được sự hấp dẫn của rất nhiều món ăn dân dã mang đậm chất Nam Bộ như: bánh tét, bánh nếp lá dừa, bánh cam, đậu hũ, bánh phồng, bánh canh ngọt, bánh bột lọc, hủ tiếu vườn… Gần Tết, ở chợ nổi, người dân còn bán rất nhiều chậu kiểng, cây hoa làm cảnh. Điều đó làm cho vùng sông nước càng thêm "vui mắt" bởi rất những màu hoa rực rỡ. Khách đã một lần được trải nghiệm chợ nổi miền Tây sẽ chẳng thể quên được cảm giác ngồi trên chiếc ghe, thuyền chòng chành, bồng bềnh trên sông, len lỏi vào phiên chợ, nghe những âm thanh ồn ào đặc trưng: tiếng tành tạch của ghe xuồng đang rẽ sóng, tiếng mặc cả, tiếng mời chào, í ới gọi nhau… Nhận thấy những giá trị văn hóa đặc sắc của chợ nổi, nên trong những năm gần đây, chợ nổi đã được địa phương khai thác trở thành một điểm đến không thể thiếu được khi tới thăm miền Tây dành cho du khách trong và ngoài nước. Do đó, trong những năm qua, công tác đảm bảo an ninh trật tự và chính trị xã hội, trong đó có an toàn PCCC luôn là một trong những vấn đề được địa phương dành sự quan tâm nhằm nâng cao hiệu lực quản lý và bảo tồn nét văn hóa đặc sắc này.

Tới miền Tây dịp cuối năm, chúng tôi cũng được những người lính chữa cháy nơi đây kể về vùng miệt vườn trĩu đầy cây trái. Tiếc là chuyến đi giới hạn nên chúng tôi không thể trực tiếp trải nghiệm cảm giác này và nghe đờn ca tài tử cùng những làn điệu cải lương mượt mà, thiết tha nổi tiếng bây lâu nay. Sau những giờ làm việc mệt nhoài, những người lính chữa cháy miền Tây mời chúng tôi thưởng thức bữa cơm quê. Những thứ thịt cá ruộng đồng đều được chế biến giản dị nhất có thể, bày biện không cầu kỳ mà đặt trực tiếp trên mẹt lá chuối đem đến cho chúng tôi cảm giác gần gũi, thân quen như trở về với tuổi thơ, về với mẹ thiên nhiên hiền hòa. Mỗi một món ăn lại có một thức chấm riêng rất phù hợp, cuốn với bánh tráng và ăn kèm rau ghém - các loại rau gia vị tổng hợp chỉ vùng miền Tây mới có. Chúng tôi vừa ăn vừa tấm tắc khen ngon, lại vừa trộm nghĩ: quả là thiên nhiên đã ưu ái ban tặng cho mảnh đất này, và bàn tay tài hoa của con người nơi đây đã biến những thứ nông sản trở thành hồn cốt ẩm thực của miền Tây Nam Bộ.   

Chỉ nán lại ít hôm, nhưng linh hồn văn hóa đặc trưng miền Tây Nam Bộ đã khiến chúng tôi dành không ít thiện cảm và vương vấn hơn bao giờ hết. Tạm biệt những chiến sỹ PCCC vùng sông nước miền Tây, chúng tôi trở về với cái Tết Bắc Kỳ và cuốn Tạp chí số Xuân đang đợi chờ. Những lời giới thiệu và trải nghiệm ở miền Tây đã cho chúng tôi hiểu thêm về sự những phong tục đón Tết phong phú ở mỗi vùng miền. Những nét khác biệt ấy đã làm nên nỗi nhớ khôn nguôi cho những người con dù xa xôi cách trở đến mấy cũng sẽ cố gắng trở về bên gia đình mỗi độ Xuân về...

Việt Hương