Sau 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã nhận diện rõ các hạn chế, những bất cập lớn (nêu cụ thể tại Báo cáo tổng kết thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính), cần thiết phải sửa đổi, bổ sung để đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật, như: Các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính về mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính, mức phạt tiền tối đa trong các lĩnh vực, mức phạt tiền tối đa của khung tiền phạt đối với hành vi vi phạm để xác định quyền giải trình, mức tiền phạt được áp dụng quy định về hoãn, miễn, giảm, nộp tiền phạt nhiều lần,... được quy định từ năm 2012; Các quy định về tổ chức thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính chưa thực sự phù hợp với thực tiễn triển khai, dẫn đến nhiều quyết định không được thực thi hiệu quả trong khi các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt cũng chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đặt ra; Trình tự, thủ tục áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính hiện nay chưa thật sự phát huy hiệu quả trên thực tế, còn mang tính hình thức; thẩm quyền áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính chưa phù hợp, dẫn đến không kịp thời áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính, ảnh hưởng đến công tác quản lý người vi phạm trong thời gian xem xét, ra quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính. Một số quy định trong Luật hiện hành còn mang tính chi tiết, điều chỉnh một số vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ (ví dụ như thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền tối đa trên từng lĩnh vực), dẫn đến khó khăn, bị động khi cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu quản lý mới… Đồng thời, ngày 25/6/2025, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025). Tuy nhiên, việc xây dựng, ban hành Luật lần này chỉ tập trung giải quyết một số vấn đề cấp bách, chủ yếu để đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và tháo gỡ vướng mắc có tính chất phổ quát mang tính kỹ thuật, không làm phát sinh xáo trộn lớn trong thực tiễn thi hành; không mở rộng phạm vi hay đề xuất các chính sách mới…

Ngày 26/9/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 105/2025/UBTVQH15 về Chương trình lập pháp năm 2026, trong đó đề ra nhiệm vụ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026) dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Ngày 14/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 151/NQ-CP về việc thông qua chính sách của Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Từ những vấn đề trên, việc ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) là vấn đề cấp thiết, then chốt hiện nay.

Những điểm mới của Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi):

(1) Những nội dung mới về những quy định chung tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Chỉnh lý nội dung giải thích “Vi phạm hành chính nhiều lần”; Bổ sung giải thích từ ngữ về Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính; Bổ sung quy định giao Chính phủ quy định chi tiết về thi hành quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính; Làm rõ hơn đối với đối tượng bị xử phạt vi phạm hành chính là cá nhân, tổ chức nước ngoài hiện diện hoặc không hiện diện tại Việt Nam.

- Về thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính: Quy định định khung thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là từ 01 năm đến 03 năm…; Quy định cụ thể về việc thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét…; Bổ sung quy định cụ thể việc cố tình trốn tránh, cản trở việc xử phạt hoặc việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính để thống nhất áp dụng.

- Bổ sung quy định việc tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả; Sửa đổi, bổ sung về một số tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng; Bổ sung quy định không xử phạt vi phạm hành chính đối với rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo…

- Về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử: Bổ sung quy định cơ quan, người có thẩm quyền được phát hiện, xác minh, tiến hành hoạt động giải trình, xử lý vi phạm hành chính, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; quy định các cơ quan, tổ chức có liên quan có trách nhiệm…; quy định việc tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, ký số, gửi, nhận, truy cập và xử lý dữ liệu liên quan đến xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử…

- Ngoài ra, là những nội dung mới về các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành như nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1.000.000.000 đồng lên 1.500.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 2.000.000.000 đồng lên 3.000.000.000 đồng đối với tổ chức…

(2) Những nội dung mới về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Không quy định cụ thể tên các bộ, ngành, chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính; Giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết các chức danh có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính…;

- Bổ sung nguyên tắc xác định thẩm quyền xử phạt như sau: thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính được xác định căn cứ vào nơi xảy ra hành vi vi phạm hành chính hoặc theo lĩnh vực, ngành quản lý…

- Bổ sung các xác định thẩm quyền phạt tiền căn cứ vào tỷ lệ, số lần giá trị khoản thu trái pháp luật hoặc tỷ lệ, số lần giá trị sản phẩm, hàng hóa.

- Ngoài ra là các quy định về thủ tục xử phạt, thi hành quyết định xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt (Chương III), gồm 03 mục, 34 điều (từ Điều 43 đến Điều 76).

(3) Những nội dung mới về thủ tục xử phạt, thi hành quyết định xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Về xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản vi phạm hành chính: Nâng mức phạt tiền thuộc trường hợp xử phạt không lập biên bản từ 500.000 đồng lên 1.000.000 đồng đối với cá nhân, từ 1.000.000 đồng lên 2.000.000 đối với tổ chức; Bổ sung quy định xử phạt không lập biên bản trong một số trường hợp…;

- Về xác minh tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính: Bổ sung các trường hợp phải xác minh tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính; Bổ sung quy định về biện pháp xác minh; Bổ sung quy trình về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức phải cung cấp trung thực, chính xác các thông tin, tài liệu, chứng cứ mà mình biết hoặc đang giữ; chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc cung cấp thông tin, tài liệu, chứng cứ; Bổ sung quy định cụ thể về biện pháp thu thập phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử để thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự.

- Về việc xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính: Bổ sung trường hợp phải xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính để áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, xác định khoản tiền tương đương trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính và trong các trường hợp cần thiết khác; Bổ sung quy định xác định giá trị đối với tang vật, phương tiện được ghi sổ kế toán theo pháp luật kế toán thì lấy giá ghi sổ kế toán; trường hợp có chứng thư thẩm định giá thì lấy giá ghi trong chứng thư thẩm định giá…

- Về giải trình: Bổ sung một số trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính có quyền giải trình; Bổ sung quy định cá nhân, tổ chức vi phạm có quyền giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản với người có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính…

- Ngoài ra, còn sửa đổi, bổ sung các quy định về việc chuyển hồ sơ vụ vi phạm có dấu hiệu tội phạm để truy cứu trách nhiệm hình sự; về việc chuyển hồ sơ vụ vi phạm để xử phạt vi phạm hành chính; Bổ sung một số lĩnh vực được sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính…

(4) Những nội dung mới về áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Sửa đổi quy định về thời hạn bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu…; Rút ngắn thời gian đọc hồ sơ của người bị đề nghị áp dụng hoặc người đại diện hợp pháp của họ, cha, mẹ hoặc người giám hộ…

- Quy định cụ thể tại Luật về thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính của Tòa án; Bổ sung quy định việc gửi hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính có thể được thực hiện bằng phương thức điện tử.

- Sửa đổi quy định về thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã…; Sửa đổi quy định về thẩm quyền áp dụng cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng từ Giám đốc Công an cấp tỉnh sang Trưởng Công an cấp xã tại Luật Phòng, chống ma túy.

(5) Những nội dung mới về các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Bổ sung các trường hợp bị tạm giữ theo thủ tục hành chính để ngăn chặn, đình chỉ ngay hành vi đánh nhau; gây tổn hại sức khỏe cho người khác; để thi hành quyết định xử phạt trục xuất. Ngoài ra là sửa đổi các quy định về thời hạn tạm giữ người theo thủ tục hành chính cũng như trường hợp người nước ngoài; thẩm quyền tạm giữ…

- Bổ sung quy định đối với trường hợp tang vật là hàng hóa khó bảo quản, hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường; Bổ sung trường hợp giấy phép, chứng chỉ hành nghề được cấp dưới dạng điện tử hoặc được thể hiện dưới hình thức thông điệp dữ liệu…

(5) Những nội dung mới về người chưa thành niên vi phạm hành chính tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Bổ sung nguyên tắc người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi vi phạm hành chính thì không áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và không phải nộp khoản tiền tương đương…; Bổ sung nguyên tắc người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi vi phạm hành chính bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả; trường hợp không có tiền nộp khoản tiền tương đương trị giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính thì cha, mẹ hoặc người giám hộ phải thực hiện thay.

- Chỉnh lý điều kiện áp dụng biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính nhắc nhở rõ ràng hơn…

(6) Những nội dung mới về điều khoản thi hành tại dự thảo Luật so với Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành:

- Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng chống ma túy số 120/2025/QH15;

- Ngoài ra là các quy định về các điều khoản chuyển tiếp.

Hương Loan (Khoa Nghiệp vụ cơ bản)