Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất công nghiệp, thương mại điện tử và dịch vụ logistics, nhu cầu lưu trữ, bảo quản, trung chuyển hàng hóa tại Việt Nam tăng nhanh. Kéo theo đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều các nhà kho với quy mô, hình thức đa dạng như kho độc lập, kho trong nhà máy, kho trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, trung tâm phân phối, kho logistics, kho trung chuyển, kho lạnh… Đây là những công trình tập trung khối lượng rất lớn hàng hóa, nguyên vật liệu, bao bì dễ cháy trên một diện tích hạn chế, có tải trọng cháy cao, tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ và có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản nếu không được bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy, chữa cháy (PCCC).

1. Thực tiễn công tác chữa cháy cho thấy, các vụ cháy xảy ra tại nhà kho thường được phát hiện muộn do kho ít người thường xuyên có mặt, đặc biệt vào ban đêm, ngày nghỉ. Khi phát hiện, đám cháy thường đã phát triển lớn, lan nhanh theo chiều cao giá kệ và theo các lối đi giữa các dãy hàng; lượng nhiệt tỏa ra lớn khiến kết cấu thép của nhà kho nhanh chóng mất khả năng chịu lực, có nguy cơ sụp đổ. Hàng hóa xếp chồng cao, dày đặc cũng gây khó khăn cho việc tiếp cận, phun nước vào gốc lửa, trong khi nhiều loại hàng hóa như nhựa, cao su, hóa chất khi cháy sinh ra nhiều khói, khí độc, làm cho công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ kéo dài và phức tạp.

Để chủ động phòng ngừa cháy, nổ, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của người lao động và hạn chế thiệt hại về tài sản, QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình đã quy định tương đối đầy đủ các yêu cầu về trang bị, thiết kế và lắp đặt phương tiện, hệ thống PCCC đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích làm kho. Quy chuẩn không chỉ xác định loại phương tiện, hệ thống cần trang bị mà còn đưa ra các tiêu chí cụ thể về hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, tính chất hàng hóa lưu trữ, chiều cao sắp xếp hàng, số tầng, diện tích và vị trí bố trí gian phòng kho để lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp.

Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng thực tế, nhiều chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong việc xác định công trình kho của mình thuộc trường hợp nào, cần trang bị những phương tiện gì. Không ít trường hợp chỉ căn cứ vào diện tích hoặc số tầng mà bỏ qua các yếu tố quan trọng như loại hàng hóa thực tế lưu trữ, chiều cao xếp hàng trên giá kệ, vị trí gian phòng kho tại tầng hầm hay trên mặt đất; hoặc khi thay đổi loại hàng hóa lưu trữ, nâng chiều cao giá kệ không rà soát lại giải pháp PCCC, dẫn đến hệ thống được trang bị không còn phù hợp với nguy cơ cháy thực tế.

Trên cơ sở các quy định của QCVN 10:2025/BCA và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan, bài viết này giới thiệu một số nội dung cơ bản về nguyên tắc xác định quy mô công trình và hướng dẫn trang bị phương tiện, hệ thống PCCC đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích làm kho, đồng thời bổ sung bảng tổng hợp tra cứu nhanh và khuyến nghị thực hiện cụ thể góp phần giúp các tổ chức, cá nhân thuận lợi hơn trong quá trình nghiên cứu, áp dụng và thực hiện đúng quy định của pháp luật.

2. Xác định đúng quy mô công trình - Bước đầu tiên để lựa chọn phương tiện phòng cháy, chữa cháy phù hợp

Việc trang bị phương tiện, hệ thống PCCC không áp dụng theo một công thức chung cho tất cả các nhà kho, mà được xác định trên cơ sở quy mô và đặc điểm cụ thể của từng công trình. Một kho chứa vật liệu xây dựng không cháy, một kho lạnh bảo quản thực phẩm, một kho hàng tiêu dùng xếp trên giá kệ cao hay một kho chứa cao su, hạt nhựa có mức độ nguy hiểm cháy hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, việc xác định đúng quy mô và tính chất hàng hóa lưu trữ là bước đầu tiên và có ý nghĩa quyết định trong quá trình lựa chọn giải pháp PCCC.

Trước khi xác định công trình phải trang bị những phương tiện hoặc hệ thống PCCC nào, cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

Thứ nhất, xác định hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, tính chất hàng hóa lưu trữ. Theo quy định tại Điều 1.5.2 QCVN 10:2025/BCA, nhà kho và gian phòng kho (nhóm F5) được phân thành các hạng A, B, C (C1 đến C4), D, E theo QCVN 06:/BXD. Việc xác định hạng nguy hiểm cháy phải căn cứ vào tính chất, khối lượng hàng hóa, vật liệu, bao bì thực tế lưu trữ trong gian phòng và bảo đảm quy định tại QCVN 06:2022/BXD và sửa đổi 01:2023/BXD.

Thứ hai, xác định quy mô và cách thức sắp xếp hàng hóa. Các thông số cần xem xét bao gồm số tầng, tổng diện tích sàn, diện tích từng gian phòng kho, vị trí gian phòng kho (tầng hầm, tầng bán hầm hay tầng trên mặt đất), khối tích nhà và chiều cao sắp xếp hàng hóa trên giá đỡ. Đối với nhà kho, sàn giá đỡ và sàn lửng nằm ở cao độ bất kỳ không tính vào số tầng khi có diện tích không lớn hơn 40 % diện tích một tầng của công trình. Đây là những tiêu chí đặc thù quan trọng, bởi nhà kho hạng nguy hiểm cháy C sắp xếp hàng trên giá đỡ có chiều cao để hàng trên 5,5 m, hoặc nhà kho hạng B, C cao từ 2 tầng trở lên phải trang bị hệ thống báo cháy tự động và chữa cháy tự động không phụ thuộc vào diện tích.

Trên cơ sở các tiêu chí này, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế và cơ quan quản lý có thể xác định chính xác công trình thuộc trường hợp nào để áp dụng các quy định về bình chữa cháy, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn, dụng cụ phá dỡ thô sơ, hệ thống báo cháy tự động, hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà, hệ thống chữa cháy tự động, hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà và phương tiện chữa cháy cơ giới theo đúng quy định của QCVN 10:2025/BCA.

Bên cạnh đó, việc xác định yêu cầu trang bị hệ thống báo cháy tự động, chữa cháy tự động phải được thực hiện theo trình tự quy định tại Điều 1.5.9 QCVN 10:2025/BCA: trước tiên xác định cho toàn bộ nhà (Bảng A.1), sau đó cho từng hạng mục, khu vực (Bảng A.2), từng gian phòng (Bảng A.3) và thiết bị nằm trong phạm vi công trình (Bảng A.4) và bảo đảm quy định tại Điều 1.5.10 QCVN 10:2025/BCA: “Đối với nhà bậc chịu lửa I, II, III không được phân chia hoặc được phân chia thành các gian phòng bởi các kết cấu xây dựng: tường ngăn cháy, sàn ngăn cháy có giới hạn chịu lửa thấp hơn REI 45, vách ngăn cháy có giới hạn chịu lửa thấp hơn EI 45; đối với nhà bậc chịu lửa IV, V không được phân chia hoặc được phân chia thành các gian phòng bởi các kết cấu xây dựng: tường, sàn có giới hạn chịu lửa thấp hơn REI 15, vách có giới hạn chịu lửa thấp hơn EI 15 thì trang bị hệ thống báo cháy tự động và/hoặc hệ thống chữa cháy tự động tương ứng với gian phòng theo Bảng A.3.”

3. Bảng tổng hợp và một số nội dung hướng dẫn trang bị các phương tiện, hệ thống phòng cháy, chữa cháy đối với nhà, công trình sử dụng với mục đích làm kho

Bảng 1. Bảng tổng hợp yêu cầu trang bị phương tiện, hệ thống PCCC.

- Bình chữa cháy: Mọi nhà và công trình sử dụng với mục đích làm kho đều phải được trang bị bình chữa cháy xách tay hoặc bình chữa cháy có bánh xe, không phụ thuộc quy mô, kể cả những khu vực đã được trang bị hệ thống chữa cháy tự động.

- Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn: Nhà kho phải được bố trí hệ thống chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn để nhanh chóng nhận biết lối thoát an toàn. Đối với các tầng có diện tích lớn hơn 1.000 m² hoặc có từ hai lối ra thoát nạn trở lên, cần bố trí thêm sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn.

- Dụng cụ phá dỡ thô sơ và mặt nạ phòng độc cách ly: Nhà kho độc lập không phụ thuộc quy mô phải trang bị tối thiểu 01 bộ dụng cụ phá dỡ thô sơ. Đối với kho dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ có tổng dung tích từ 100 000 m3 trở lên, phải trang bị tối thiểu 03 bộ mặt nạ phòng độc cách ly theo quy định tại Bảng F.1 Phụ lục F, bố trí tại phòng trực điều khiển chống cháy hoặc khu vực thường trực PCCC.

- Hệ thống báo cháy tự động: Đối với toàn bộ nhà, theo Bảng A.1 Phụ lục A QCVN 10:2025/BCA, phải trang bị hệ thống báo cháy tự động đối với: nhà chế biến, lưu trữ nông sản dạng hạt có tổng diện tích sàn từ 500 m2 trở lên (không yêu cầu đối với nhà dạng hở); nhà kho hạng nguy hiểm cháy C sắp xếp hàng trên giá đỡ có chiều cao để hàng trên 5,5 m và nhà kho hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ B, C cao từ 2 tầng trở lên (không phụ thuộc vào diện tích). Đối với các trường hợp còn lại, yêu cầu trang bị được xác định theo gian phòng kho tại mục 1 Bảng A.3, phụ thuộc vào hạng nguy hiểm cháy, tính chất hàng hóa, vị trí bố trí và diện tích gian phòng như tổng hợp tại Bảng 2 dưới đây.

Bảng 2. Ngưỡng trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động cho gian phòng kho (mục 1 Bảng A.3 QCVN 10:2025/BCA)

- Hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà: Theo Mục 2 Bảng B.1 Phụ lục B QCVN 10:2025/BCA, nhà kho hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ A, B, C, D có tổng diện tích sàn từ 500 m2 trở lên phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà. Số tia phun và lưu lượng nước tối thiểu được xác định theo Phụ lục H QCVN 10:2025/BCA.

- Hệ thống chữa cháy tự động: Cùng với hệ thống báo cháy tự động, hệ thống chữa cháy tự động có vai trò khống chế hoặc dập tắt đám cháy ngay từ khi mới phát sinh, đặc biệt quan trọng đối với nhà kho có tải trọng cháy lớn và ít người trực. Theo Bảng A.1 Phụ lục A QCVN 10:2025/BCA, nhà kho hạng nguy hiểm cháy C sắp xếp hàng trên giá đỡ có chiều cao để hàng trên 5,5 m và nhà kho hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ B, C cao từ 2 tầng trở lên (không phụ thuộc vào diện tích). Đối với gian phòng kho, ngưỡng trang bị thực hiện theo Bảng 2 nêu trên.

Đối với nhà kho có chiều cao sắp xếp hàng hóa trên giá đỡ cao trên 5,5 m đến 25 m, việc thiết kế hệ thống chữa cháy tự động bằng nước thực hiện theo TCVN 14496:2025. Chất chữa cháy phải phù hợp với tính chất hàng hóa lưu trữ; khi sử dụng chất chữa cháy có nguy hiểm cho người phải tính toán thời gian thoát nạn bảo đảm người cuối cùng thoát ra khỏi khu vực bảo vệ trước khi hệ thống xả. Đối với khu vực không thường xuyên có người với diện tích không quá 100 m2, cho phép trang bị bình khí, bình sol-khí chữa cháy tự động kích hoạt có chức năng giám sát, liên động với hệ thống báo cháy tự động để thay thế hệ thống chữa cháy tự động.

- Hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà: Theo Bảng C.1 Phụ lục C QCVN 10:2025/BCA, các kho phải trang bị hệ thống cấp nước chữa cháy ngoài nhà gồm: kho chứa dầu mỏ, sản phẩm dầu mỏ; kho chứa khí hóa lỏng (chỉ yêu cầu đối với các kho nằm độc lập, không bao gồm kho của các cơ sở sản xuất, dân dụng); kho cố định chứa vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ công nghiệp từ 20 tấn thuốc nổ trở lên; kho trạm chiết nạp sản phẩm hóa dầu có tổng sản lượng trên 50 nghìn tấn sản phẩm/năm (không yêu cầu đối với các nhà, công trình nằm trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp). 

- Phương tiện chữa cháy cơ giới: Theo Bảng D.1 Phụ lục D QCVN 10:2025/BCA, kho dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ có tổng dung tích trên 500 000 m3 phải trang bị 02 xe ô tô chữa cháy; tổng dung tích từ 100 000 m3 đến 500 000 m3 trang bị 01 xe ô tô chữa cháy; tổng dung tích nhỏ hơn 100 000 m3 trang bị 01 máy bơm chữa cháy loại khiêng tay (cho phép thay thế bằng xe ô tô chữa cháy). 

4. Một số khuyến nghị khi áp dụng quy định

Thứ nhất, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế cần thực hiện đầy đủ các bước xác định quy mô công trình (Mục 2) trước khi lựa chọn giải pháp trang bị phương tiện, hệ thống PCCC; trong đó cần xác định rõ ngay từ giai đoạn thiết kế loại hàng hóa dự kiến lưu trữ, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, phương thức và chiều cao sắp xếp hàng hóa.

Thứ hai, đối với công trình kho có nhiều hạng mục nhà độc lập hoặc nhà kho có nhiều gian phòng lưu trữ các loại hàng hóa khác nhau, việc xác định yêu cầu trang bị phải được thực hiện riêng cho từng hạng mục, từng gian phòng theo trình tự quy định tại Điều 1.5.9 và Điều 1.5.10 QCVN 10:2025/BCA.

Thứ ba, cơ sở cần thực hiện bảo dưỡng phương tiện, hệ thống PCCC theo Điều 1.5.13 QCVN 10:2025/BCA (hệ thống báo cháy, chữa cháy, họng nước, cấp nước chữa cháy, chiếu sáng sự cố ít nhất 01 năm một lần; bình chữa cháy ít nhất 06 tháng một lần).

5. Kết luận

Việc xác định đúng quy mô công trình, tính chất hàng hóa lưu trữ và lựa chọn đầy đủ phương tiện, hệ thống PCCC ngay từ giai đoạn thiết kế có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho người và tài sản, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, hạn chế thiệt hại khi xảy ra cháy, nổ. Việc nghiên cứu và áp dụng đúng các quy định của QCVN 10:2025/BCA cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan sẽ giúp chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo đảm hiệu quả đầu tư và đáp ứng yêu cầu an toàn PCCC đối với từng loại hình nhà, công trình kho.

Trong thời gian tới, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH sẽ tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn áp dụng các quy định của QCVN 10:2025/BCA đối với từng loại hình nhà, công trình, góp phần hỗ trợ chủ đầu tư, đơn vị tư vấn thiết kế, doanh nghiệp và người dân thực hiện đúng quy định, nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy.

Theo Cục Cảnh sát PCCC và CNCH