Những trận động đất lớn xảy ra tại Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ, Myanmar và Venezuela trong những năm gần đây cho thấy mức độ tàn phá nghiêm trọng của loại hình thảm họa này. Sau mỗi trận động đất, công tác tìm kiếm, cứu nạn thường được triển khai trên phạm vi rộng, trong điều kiện hạ tầng bị phá hủy, giao thông chia cắt và thông tin liên lạc gián đoạn.

Tại hiện trường, lực lượng cứu nạn, cứu hộ không chỉ thực hiện nhiệm vụ trong môi trường đặc biệt nguy hiểm mà còn phải đưa ra quyết định nhanh chóng dưới áp lực thời gian. Bởi vậy, an toàn của cán bộ, chiến sĩ có quan hệ trực tiếp với hiệu quả và tính liên tục của toàn bộ hoạt động cứu hộ.

Hiện trường luôn biến đổi

Khác với nhiều sự cố thông thường, hiện trường động đất có thể tiếp tục biến đổi sau rung chấn chính. Dư chấn xuất hiện bất ngờ có thể làm các cấu kiện mất ổn định, gây sập đổ thứ cấp và vùi lấp cả nạn nhân lẫn lực lượng đang tiếp cận. Các khoảng trống trong đống đổ nát thường chật hẹp, thiếu ánh sáng, khó thông gió và tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ hoặc rò rỉ hóa chất.

Gạch đá, kính vỡ, kim loại biến dạng và các vật sắc nhọn cũng có thể gây chấn thương trong quá trình di chuyển, đào bới và vận chuyển nạn nhân. Bụi mịn, tiếng ồn lớn cùng việc làm việc liên tục khiến sức khỏe và khả năng phán đoán của cán bộ, chiến sĩ nhanh chóng suy giảm.

Bên cạnh nguy cơ về thể chất, cán bộ, chiến sĩ còn phải thường xuyên chứng kiến những mất mát, thương vong và tình huống đặc biệt căng thẳng. Nếu không được tổ chức nghỉ ngơi, chăm sóc y tế và hỗ trợ tâm lý phù hợp, lực lượng cứu nạn, cứu hộ có thể rơi vào trạng thái kiệt sức, lo âu hoặc sang chấn tâm lý sau nhiệm vụ.

An toàn bắt đầu trước khi vào hiện trường

Biện pháp bảo vệ đầu tiên là trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp với môi trường động đất. Quần áo bảo hộ cần có khả năng chống cháy, chống mài mòn và chống cắt; giày phải chống trượt, chống đâm xuyên; găng tay vừa bảo vệ vừa bảo đảm độ linh hoạt khi thao tác. Mũ bảo hộ phải chịu được va đập và có thể tích hợp đèn chiếu sáng, camera hoặc thiết bị liên lạc.

Trang thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi được tiêu chuẩn hóa, kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và sử dụng đúng kỹ thuật. Song song với đó, lực lượng cứu nạn, cứu hộ cần được huấn luyện thường xuyên về tìm kiếm trong công trình sập đổ, cứu nạn, cứu hộ trong không gian hạn chế, sơ cấp cứu, vận chuyển nạn nhân và xử lý các sự cố thứ cấp.

Các tình huống diễn tập cần bám sát đặc điểm thực tế của thảm họa, trong đó chú trọng khả năng phối hợp giữa các bộ phận, kỹ năng nhận diện nguy cơ và xử lý khi xuất hiện dư chấn. Huấn luyện tâm lý, quản lý căng thẳng và hỗ trợ đồng đội cũng cần trở thành nội dung thường xuyên.

Trước khi đưa lực lượng vào làm nhiệm vụ, chỉ huy hiện trường phải tổ chức trinh sát, đánh giá độ ổn định của công trình, khoanh vùng nguy hiểm và xác định rõ đường tiếp cận, đường thoát nạn, khu vực tập kết và vị trí trú ẩn khẩn cấp. Những khu vực có nguy cơ sập đổ cao phải được theo dõi liên tục; khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hoạt động cứu nạn, cứu hộ cần được tạm dừng kịp thời.

Việc bố trí thời gian làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, kiểm tra sức khỏe và duy trì các tổ y tế lưu động tại hiện trường cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Sau khi kết thúc nhiệm vụ, cán bộ, chiến sĩ cần tiếp tục được theo dõi sức khỏe thể chất và tâm lý để kịp thời phát hiện, hỗ trợ những trường hợp bị ảnh hưởng.

Công nghệ giúp giảm mức độ phơi nhiễm rủi ro

Robot cứu hộ, thiết bị bay không người lái, camera ảnh nhiệt, máy quét laser và cảm biến theo dõi độ ổn định kết cấu có thể hỗ trợ lực lượng nhanh chóng đánh giá hiện trường, phát hiện dấu hiệu của người bị nạn và tiếp cận những khu vực con người khó đi vào. Dữ liệu thu thập được giúp chỉ huy có thêm căn cứ lựa chọn phương án cứu nạn, cứu hộ phù hợp.

Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phân tích hình ảnh, âm thanh và dữ liệu từ các thiết bị trinh sát. Tuy nhiên, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ; quyết định tác chiến vẫn phải dựa trên đánh giá tổng hợp của người chỉ huy và các lực lượng chuyên môn tại hiện trường.

Chó nghiệp vụ tham gia tìm kiếm cứu hộ tại Venezuela.

Cùng với các phương tiện hiện đại, chó nghiệp vụ vẫn có giá trị lớn trong việc tìm kiếm người mắc kẹt dưới đống đổ nát. Khả năng đánh hơi và di chuyển linh hoạt giúp rút ngắn thời gian xác định vị trí nạn nhân, đồng thời hạn chế việc đưa cán bộ, chiến sĩ vào những khu vực chưa được đánh giá đầy đủ về an toàn.

Bảo đảm an toàn cho lực lượng cứu hộ trong thảm họa động đất đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa con người, trang thiết bị, công tác chỉ huy và ứng dụng khoa học, công nghệ. Chuẩn bị tốt từ trước, đánh giá đúng nguy cơ và tổ chức cứu nạn, cứu hộ có kỷ luật sẽ góp phần bảo vệ lực lượng làm nhiệm vụ, đồng thời nâng cao cơ hội cứu sống người bị nạn.

Vũ Văn Thuỷ - Mai Danh Giang

Khoa Chữa cháy và cứu nạn cứu hộ