Tôi sinh ra và lớn lên ở rừng. Cái duyên nợ gắn với rừng cũng gắn với bước chân tôi trên mọi miền đất nước. Đó không chỉ là những cánh rừng Tây Bắc bạt ngàn nơi quê hương tôi mà còn là rừng đước, rừng tràm, những cánh rừng nguyên sinh ngập mặn miền Tây Nam Bộ, Đất Mũi Cà Mau hay những cánh rừng miền Trung ngút ngàn đã đi vào thơ ca, nhạc, họa. Đâu đâu tôi cũng bắt gặp một sự hồi sinh kỳ lạ từ những khu rừng do các yếu tố của thiên nhiên tác động, bắt gặp sự tồn tại hiên ngang với dòng thời gian hàng trăm năm qua của các khu rừng nguyên sinh vốn được thiên nhiên ban tặng cho đất nước Việt Nam. Rừng đã và đang là những nhân chứng lặng im nhưng biết nói từ những bộ rễ không lồ, những thân cây cao ngút trời, những tán lá che kín mặt trời, mặt trăng trong khoảng lặng đầy vẻ bí ẩn, uy thiêng. Rừng cũng đã và đang là đề tài hấp dẫn, ẩn chứa những điều kỳ lạ mà văn nghệ sỹ trong và ngoài nước luôn đặt mục tiêu khám phá. Nhiều người đã thốt lên: khai thác, tìm hiểu hoài mà vẫn chưa “thấu” hết nét trầm uất, u ẩn, kỳ bí của rừng…
Rừng là tác phẩm vô giá mà thiên nhiên ban tặng cho đất nước Việt Nam ta. “Rừng vàng, biển bạc” là cụm từ chất chứa niềm tự hào trong tim mỗi người dân đất Việt. Rừng là nhân chứng lặng im nhưng biết nói, biết hành động trong mỗi thời khắc lịch sử của đất nước. “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù” góp phần to lớn vào những cuộc kháng chiến cứu nước thần thánh của dân tộc. Đất nước hòa bình, rừng là điểm đến du lịch hấp dẫn thu hút du khách từ năm châu, bốn bể, mang lại nguồn kinh tế không nhỏ cho đất nước. Rừng là bầu sinh quyển, là lá phổi xanh cho cuộc sống trong lành của con người, là nơi người dân mưa sinh từ đó…Rừng là nơi ngăn bão lũ, chắn sóng, ngăn sạt lở, xói mòn, điều tiết, ngăn ngừa biến đổi khí hậu…Cuộc sống con người ở bất kỳ đâu trên trái đất này nói chung và người Việt Nam nói riêng, nếu không có rừng, thiếu rừng là thiếu đi nhịp thở, thiếu đi sự sống…
Cháy rừng tại khu vực núi Nầm giáp ranh giữa xã Sơn Thủy và Sơn Châu,
huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh ngày 08/7/2019.
Không đau và không lo sao được khi rừng ngày càng bị tàn phá nghiêm trọng, diện tích rừng ngày càng bị thu hẹp. Đặc biệt là hiểm họa cháy rừng hàng năm vẫn diễn ra tàn phá nặng nề những cánh rừng thiêng. Theo thống kê của Tổng cục Lâm nghiệp, năm 2016, nước ta đã xảy ra hàng chục vụ cháy rừng, diện tích rừng thiệt hại hơn 3000ha. Năm 2017, cả nước xảy ra 182 vụ cháy rừng lớn nhỏ, diện tích rừng thiệt hại là hơn 350ha. Năm 2018, hàng chục vụ cháy rừng xảy ra trên cả nước làm thiệt hại hàng trăm hecta rừng. Và trong năm 2019, chỉ tính riêng từ 26/6 - 15/7/2019, riêng địa bàn các tỉnh miền Trung xảy ra hàng trăm vụ cháy rừng, thiệt hại hàng trăm hecta rừng. Đây là mức báo động đỏ về sự tàn phá môi trường sống của chính chúng ta.
Đối với những người làm nghề chữa cháy thì thấu hiểu hơn ai hết những gian nan, vất vả và hiểm nguy khi chữa cháy rừng. Do địa hình dốc, phức tạp, các phương tiện chữa cháy hiện đại khó tiếp cận hiện trường, nên khi xảy cháy rừng, công tác chữa cháy gặp vô vàn khó khăn vất vả. Phải huy động nhiều phương tiện và lực lượng tham gia chữa cháy. Phương pháp chữa cháy chủ yếu hiện nay vẫn là tạo đường băng cản lửa. Đối với lính chữa cháy, cứu rừng khi xảy ra cháy “ngán” nhất là thời tiết nắng nóng, gió to, tàn lửa bay, hiện tượng cháy “nhảy cóc” diễn ra nhiều, lính chữa cháy có khi phải hàng tháng trời ngày đêm ăn, ngủ tại rừng mà “canh lửa”. Chuyện “cõng nước lên non” chữa cháy là chuyện thường ngày. Người dân đặt câu hỏi rằng “sao không dùng máy bay chữa cháy?” Với những người gắn bó máu thịt với cái nghề “người ta chạy ra mình chạy vào”, “cứu cái còn trong cái mất” ở Việt Nam, họ hiểu hơn ai hết việc dùng máy bay chữa cháy trong những biển lửa khổng lồ trên những cánh rừng đó chỉ như muối bỏ bể. Nếu dùng máy bay chữa cháy hiệu quả như vậy thì các thảm họa cháy rừng trên thế giới như cháy rừng ở Úc (2009), Nga (2015), Mỹ (2018), Trung Quốc và Hàn Quốc (2019)…đã không thiệt hại nhiều sinh mạng người trong đó có cả lính chữa cháy và thiệt hại nhiều diện tích rừng, nhiều người mất tích, hàng nghìn ngôi nhà bị phá hủy đến vậy.
Lực lượng chữa cháy nỗ lực dập lửa cứu rừng ở Nghi Xuân, Hà Tĩnh.
Nhưng những gian nan, vất vả khi tham gia chữa cháy cũng chưa thấm gì so vớ nỗi lo canh cánh, thường trực trong lòng mỗi người lính chữa cháy tham gia cứu rừng. Đó là sự an toàn tính mạng của mỗi người khi thực hiện nhiệm vụ chữa cháy và sinh mạng của người dân tại nơi này. Trên thế giới, mặc dù phương tiện hiện đại, tối tân nhưng nhiều vụ cháy rừng đã cướp đi sinh mạng của nhiều người trong đó có những người lính chữa lửa chuyên nghiệp. Lửa có thể đổi chiều theo gió bất ngờ cuốn họ vào vòng vây và nhấn chìm họ trong biển lửa. Điển hình như: cháy rừng ở Úc (2009) làm 210 người thiệt mạng, khoảng 10.000 người phải lưu lạc. Thảm họa cháy rừng khủng khiếp ở bang Arizona (Mỹ) năm 2013 đã nhấn chìm và cướp đi sinh mạng của cả một Đội Đặc nhiệm chữa cháy 19 người. Cháy rừng ở Nga (2015), 23 người chết và 900 người bị thương. Cháy rừng ở Hy Lạp (2018), 74 người chết, 187 người bị thương. Cháy rừng ở Mỹ (2018), 84 người chết và hàng ngàn người mất tích. Gần đây nhất vào ngày 30/3/2019, cháy rừng ở Trung Quốc đã nhấn chìm 30 người lính chữa cháy chuyên nghiệp trong biển lửa…Vụ cháy rừng ở Hà Tĩnh nước ta những ngày qua cũng đã cướp đi sinh mạng một người phụ nữ khi tham gia chữa cháy, cứu rừng.
Cháy tan. Những cánh rừng ngút ngàn màu xanh trở nên trơ trọi. Người dân lầm lũi mưu sinh, cày xới, ươm trồng lại những cánh rừng xanh. Phải mất nhiều năm tháng mới có thể khôi phục lại những cánh rừng xanh ấy. Rừng bị tàn phá kéo theo nhiều hệ lụy. Nguồn tài nguyên cạn kiệt, mất cân bằng sinh thái, thiên tai, hạn hán, bão lũ, sạt lở, xói mòn, phá hủy bầu sinh quyển, biến đổi khí hậu…ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của con người. Với những cánh rừng nguyên sinh quốc gia có vị trí chiến lược thì rừng bị phá hủy còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề an ninh quốc gia… Nhưng nỗi lo canh cánh, thường trực nhất vẫn là ý thức của người dân dù cố ý hay bất cẩn để gây ra hỏa hoạn đối với rừng. Vì thế, việc chủ động nâng cao ý thức, trách nhiệm phòng chống cháy rừng đã và đang được đặt lên hàng đầu cho cả xã hội, đặc biệt vào mùa khô, nắng nóng.
Để có thể phòng chống cháy rừng hiệu quả thì cần phải có sự chung tay góp sức của cả cộng đồng. Ngày 11/02/2019, Tổng Cục trưởng Tổng cục Lâm nghiệp đã có Công điện số 156/CĐ-TCLN-KL gửi đến các tỉnh đề nghị khẩn trương thực hiện triển khai những biện pháp phòng chống cháy rừng. Trước diễn biến bất thường của thời tiết, nắng nóng khô hạn kéo dài, nhiều cánh rừng trên địa bàn cả nước nói chung, đặc biệt là các tỉnh miền Trung đã đồng loạt bốc cháy trong nhiều ngày qua. Từ thảm họa cháy rừng đó giúp chúng ta nhìn ra ý thức, trách nhiệm của cộng đồng. Chỉ một sự sơ ý, bất cẩn của người dân khi đốt rác cạnh rừng mà gây ra thảm họa cháy rừng khiến hàng nghìn người phải nỗ lực dập lửa cứu rừng nhiều ngày đêm mới khống chế được ngọn lửa. Khi những “anh hùng bàn phím” đang ngày đêm dùng những lời lẽ chê trách, xuyên tạc hình ảnh lực lượng tham gia chữa cháy thì những người lính chữa cháy, công an, quân đội, người dân…gồng mình, bất chấp hiểm nguy nỗ lực cứu rừng. Trong đó đã xuất hiện những tấm gương, những hình ảnh đẹp, những “tấm lòng vàng” của người dân trong cuộc chiến với “giặc lửa” giành lại sự sống cho từng chiếc lá trên những cánh rừng xanh. Đó là vợ chồng ông Lê Văn Hồng - chủ Trung tâm Tổ chức sự kiện nhà hàng Minh Hồng, ở TP Vinh, Nghệ An nghe tin cháy rừng Hồng Lĩnh đã sẵn sàng đóng cửa nhà hàng, huy động 30 nhân viên cùng nấu hàng nghìn suất cơm và chuẩn bị nước uống lên tiếp tế miễn phí cho những người tham gia chữa cháy rừng. Ông Hồng cũng hỗ trợ cho gia đình nạn nhân thiệt mạng khi tham gia chữa cháy số tiền 5 triệu đồng, hỗ trợ người dân một phần kinh phí khắc phục hậu quả của sự cố cháy rừng trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Đó là “anh hùng” Đậu Văn Tiến, trú xóm 8, xã Xuân Phổ, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Mặc dù quê anh ở cách xa địa bàn cháy rừng khoảng 12km nhưng khi nghe tin có vụ cháy rừng, không cần ai nhắc, anh vẫn tức tốc đến hiện trường, xung phong đi đầu cầm cưa cắt gỗ phá đường băng cản lửa, khi đám cháy tan, anh cười hiền hòa từ chối nhận thù lao chữa cháy và tâm sự: nếu không có bộ đội, công an cùng hỗ trợ chữa cháy thì việc tạo đường băng cản lửa của anh cũng chỉ là vô nghĩa… Những “tấm lòng vàng” đó của mỗi người dân đã và đang góp phần chung tay, góp sức cùng cộng đồng giữ lấy rừng xanh.
Mong rằng, trong cuộc sống này mỗi người dân đều yêu rừng, trân trọng, nâng niu và ý thức bảo vệ rừng nhiều hơn thế. Bên cạnh việc tuyên truyền, vận động, giáo dục, nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân trong công tác bảo vệ và PCCC rừng thì cần sự chung tay vào cuộc của các cấp, các ngành, của chính quyền địa phương để những cánh rừng giữ mãi màu xanh trên mảnh đất hình chữ S thân yêu này.
Dương Thiên Hương